{"@context":"https://schema.org","@type":"Movie","name":"Faust (1926) - reż. F.W. Murnau","description":"Faust w reżyserii Friedricha Wilhelma Murnaua jest ostatnim filmem zrealizowanym przez tego reżysera w Niemczech. Za rok do Stanów Zjednoczonych zaprosi go producent William Fox, gdzie przy pełnej swobodzie twórczej zrealizuje prawdopodobnie najwybitniejszy film wszech czasów - Wschód Słońca (1927).

Póki jednak znajduje się w Niemczech, to z pewnością nie próżnuje - wręcz przeciwnie. Tworzy najdroższy i najbardziej spektakularny obraz, jaki do owego czasu w tym kraju zrealizowano.W myśl zasady kina ekspresjonistycznego, zafascynowanego opowieściami niesamowitymi, obiera Murnau kurs na realizację silnie związanej z tradycją Niemiec dawnej legendy o doktorze Fauście, zaprzedającego duszę diabłu. Reżyser planuje również zorganizować do swojego filmu międzynarodową obsadę. Udaje się to jednak częściowo, bowiem ze Szwecji przybywa wprawdzie odtwórca roli tytułowej Gösta Ekman, jednak nie udaje się z Małgorzatą, w której to roli reżyser upatrzył sobie amerykańską aktorkę Lillian Gish. Ta zgodziła się przyjechać do Niemiec, pod warunkiem, że operatorem zostanie Amerykanin Charles Rosher. Niestety, konflikt Roshera z wytwórnią UFA (dla której Faust powstawał) zaprzepaścił ten pomysł (o ironio! - za rok Charles Rosher będzie jednym z operatorów we Wschodzie Słońca, a w roku 1929 za zdjęcia do niego odbierze Oscara). W roli Małgorzaty zadebiutowała więc na ekranie Niemka, Camilla Horn. Jako Mefisto pojawia się równiez krajan, Emil Jannings, który grał już główne role u Murnaua w filmach takich jak Portier z hotelu Atlantic (1924) czy Świętoszek (1926).

Krytycy filmowi skarżą się niekiedy, iż Faust to dzieło nieudane, bowiem nie oddali jego twórcy myśli filozoficznych poruszonych przez Goethego. W tym osądzie popełniają jednak jeden poważny błąd - film nie jest adaptacją „Fausta” Goethego! Jak sam podtytuł Niemiecka opowieść ludowa wskazuje, nie tyleż czerpie się tu z tragedii Goethego, ileż z ludowych, przekazywanych ustnie podań niemieckich - a przecież tam o filozofii mowy nie ma, jest jedynie ton moralizatorski. Mimo wszystko, w tym Fauście zadumy nie brak, tylko że widnieje ona na innej płaszczyźnie (całkowicie inny jest motyw, dla którego Faust decyduje się podpisać diabelski cyrograf - motyw, który skłania nas do zadumy nad cierpieniem tego świata i bezskutecznym nieraz wołaniem o pomoc).

Ale, jak to zwykle w kinie niemym bywa, główna siła artystyczna Fausta daje o sobie znać po stronie wizualnej dzieła. Doskonale przebija się tu przez kadry ludowość źródła opowieści, choć to przede wszystkim obrazy jednego z ostatnich okrzyków ekspresjonizmu w kinie niemieckim. Wszystko zrealizowane zostaje w studio - każde ujęcie jest misternie i doskonale skonstruowane - na ekranie ożywa posępna poezja rytmicznego dzieła pełnego cieni, ciasnych przestrzeni, gry świateł oraz licznych mgieł i dymów (w celu stworzenia dymu podpalano niekiedy starą taśmę filmową, która, będąc łatwopalną, z łatwością mogła doprowadzić do pożaru).

Nie tylko jednak scenografia i praca kamery stanową o artystycznej potędze Fausta - ponadto czynią to niezwykły rozmach, widowiskowość dzieła, wprowadzenie licznych efektów specjalnych (podwójna ekspozycja, miniatury, wentylatory, itp.) - wszystko to jako szczytowe osiągnięcia tamtego okresu. Tylko Fritz Lang w swoim o rok młodszym Metropolis przewyższy techniczny majstersztyk filmu Murnaua.

Wielkie obrazy to także wielkie wymagania od aktorów, którzy w często trudnych warunkach musieli po kilkanaście razy powtarzać jakieś ujęcia. Tu na szczególną uwagę zasługują oczywiście Emil Jannings, którego Mefisto doskonale wzoruje się na postaci naszkicowanej piórem Goethego (i to w dodatku bez użycia dialogu!) oraz Yvette Guilbert jako kuma Marta.

I co z tego płynie? Oczywiście to, że „zalewa” nas fala wizualnej siły oddziaływania tego dzieła, hipnotyzuje nas swym urokiem, dostarcza dawkę silnych wrażeń i emocji. Długo w naszej pamięci pozostaną rozprawa diabła z Archaniołem i Mefisto okrywający swym płaszczem miasto. Nie zapomnimy nuty uśmiechu, wdzięku i ironii, towarzyszącym scenom z kumą Martą ani też poczucia rozpaczy i współczucia, gdy odtrącona Małgorzata nie ma gdzie schronić się przed mrozem wraz ze swym niemowlęciem.

Michał Zarecki

","image":"https://archive.org/services/img/Faust1926_201706","datePublished":"1926-01-01","director":{"@type":"Person","name":"Friedrich Wilhelm Murnau"}}